Tavla kuralları ve diziliş

Tavla kuralları: eksiksiz rehber

Bu sayfa, Türkiye Tavla Birliği'nin turnuva kurallarında da yer alan uluslararası kuralları (katlama küpü, Crawford kuralı) anlatır; geleneksel, küpsüz oyun ise tavla çeşitleri sayfasında.

Uluslararası turnuva müsabakalarında oynanan tavlanın eksiksiz, resmî kuralları. Bu sayfa standart uluslararası kural setini, katlama küpünü, Crawford ve Jacoby kuralları dahil maç oyunu geleneklerini ve başlıca bölgesel çeşitleri kapsar: Yunan Tavli (Portes, Plakoto, Fevga), Türk Tavlası ve Rus/Fars Nardi.

Oyuna yeni misin? Tavla başlangıç rehberiyle başla: aynı içerik, daha sade bir dille, yaklaşık on beş dakikada. Bu sayfa başvuru kaynağıdır; başlangıç rehberi ise oyuna giriş kapısıdır.

Belirli kurallar hakkında daha ayrıntılı bilgi için Crawford kuralı sayfasına ve Jacoby kuralı sayfasına bak. Terimler için tavla terimleri sözlüğüne göz atabilirsin.

Oyunun amacı

Her oyuncu tahtaya dağılmış on beş pulla başlar. Amaç, kendi on beş pulunun hepsini tahtanın çevresinde dolaştırıp iç sahaya (kendine en yakın çeyrek) getirmek ve ardından rakip aynı şeyi yapmadan önce hepsini toplamaktır, yani tahtadan tamamen çıkarmaktır.

İki oyuncu zıt yönlerde ilerler. Beyaz ("alttaki oyuncu" da denir) saat yönünün tersine, Siyah (üstteki oyuncu) saat yönünde hareket eder. Tahta her oyuncunun kendi bakış açısından okunur; haneler, oyuncunun kendi pul toplama köşesinden başlayarak 1'den 24'e kadar numaralandırılır.

Ekipman

Turnuva tahtalarının oyun yüzeyi genellikle 46 ila 56 cm (18-22 inç) genişliğindedir. Standart pul sayısı ve dört çeyrekli tahtanın geometrisi 17. yüzyıldan beri değişmemiştir ve Edmond Hoyle tarafından 1743 tarihli incelemesinde İngilizce olarak kayda geçirilmiştir.

Başlangıç dizilişi

On beş pul sabit bir başlangıç dizilişine yerleştirilir. Aşağıdaki özet tablo standart dizilişi verir; görsel şemalar ve sık yapılan hatalarla birlikte adım adım diziliş anlatımı için özel tavla dizilişi sayfasına bak.

Her oyuncunun tahtası kendi bakış açısından okunur (1 numaralı hane kendisine en yakın sağ köşede, 24 numaralı hane ise tam karşısında, uzak sağ köşede, rakibin iç sahasında):

Toplam: $2 + 5 + 3 + 5 = 15$ pul.

Diziliş rakip için birebir yansıtılır. Açılış pip sayısı, yani tüm pulları eve getirip toplamak için gereken toplam pip, oyunun başında her iki taraf için de 167'dir.

Adlandırılmış hanelerin belirli stratejik kimlikleri vardır. 6 numaralı hane iç sahanın arka duvarıdır; 8 numaralı hane dış sahada kritik bir yapı taşıdır; 13 numaralı hane orta hanedir; 5 numaralı hane altın hanedir; 7 numaralı hane bar hanesidir; 24 numaralı hane iki arka pulu barındırır.

İlk hamle ve sonraki turlar

Oyunu başlatmak için her oyuncu bir zar atar. Büyük sayıyı atan ilk oynar ve atılan iki zarın birleşimini kullanır. (İki zar aynı sayıyı gösterirse iki oyuncu da yeniden atar.) Bundan sonra oyuncular sırayla oynar ve her iki zarı bardaktan tahtanın sağ çeyreğine atar.

Hareket kuralları:

1. Zarlardaki iki sayı iki ayrı hamle olarak oynanır. 5-3 atışı, tek bir pulun 8 pip ilerlemesiyle ya da iki pulun sırasıyla 5 ve 3 pip ilerlemesiyle oynanabilir; ancak 8 pipin toplamı, geçerli bir hanede ara durak vererek geçerli bir 5'lik adımı ve ardından geçerli bir 3'lük adımı (ya da tersini) içermelidir.
2. Çift atışlar o sayıdan dört hamle olarak oynanır. 4-4 atışı = dörder pipten dört hamle.
3. Bir hamle şu hanelere iniyorsa geçerlidir:
   • Açık bir hane (hiç pul olmayan, oyuncunun kendi pullarının bulunduğu ya da tam olarak tek bir rakip pulunun bulunduğu hane).
   • Kendine ait dolu bir hane (oyuncunun iki ya da daha fazla pulunun zaten bulunduğu hane).
4. İki ya da daha fazla rakip pulunun tuttuğu hane kapalıdır; oyuncu oraya konamaz.
5. Tam olarak tek bir rakip pulunun bulunduğu haneye inmek o pulu kırar ve bara gönderir.
6. Mümkünse tüm zarlar oynanmalıdır. İki zardan yalnızca biri oynanabiliyorsa oyuncu o zarı oynamak zorundadır. İkisi de oynanamıyorsa tur kaybedilir. Oyuncu iki zardan birini tek başına oynayabiliyor ama ikisini birden oynayamıyorsa büyük zar oynanmalıdır.

Bar ve yeniden giriş

Kırılan pul bara konur. Bir oyuncunun barda pulu (ya da pulları) olduğu sürece, bardaki tüm pullar tahtaya yeniden girene kadar başka hiçbir pulu oynatamaz.

Yeniden giriş, atılan zarlara göre rakibin iç sahasından (oyuncunun kendi 19 ila 24 numaralı haneleri) yapılır. 5-2 atışı, hangisi açıksa rakibin iç sahasındaki 5 numaralı haneden ya da 2 numaralı haneden girişe izin verir.

Rakibin iç sahasındaki altı hanenin hepsi kapalıysa (kapalı saha), oyuncu giremez ve bir hane açılana kadar turunu kaybeder.

Pul toplama

Bir oyuncu on beş pulunun hepsini kendi iç sahasına (1 ila 6 numaralı haneler) taşıdığında pul toplamaya başlayabilir; yani pulları tahtadan tamamen çıkarır. Kurallar:

1. $n$ değerindeki bir zar, $n$ numaralı haneden bir pul toplar.
2. $n$ numaralı hanede pul yoksa ancak daha yüksek hanelerde pul varsa, zar bir pulu oynatmak için kullanılmalıdır; daha yüksek hanelerden birinde pul olduğu sürece daha düşük bir haneden pul toplanamaz.
3. Zarın değeri, dolu olan en yüksek haneden büyükse, zar dolu olan en yüksek haneden pulu toplar.
4. Pul toplama sırasında kırılan bir pul, rakibin iç sahasından yeniden girmeli ve pul toplamaya devam edilebilmesi için tahtanın çevresini baştan dolaşmalıdır.

On beş pulunun hepsini ilk toplayan oyuncu oyunu kazanır.

Puanlama: tek, mars, katmerli mars

Oyunun değeri katlama küpünün değeriyle (küp çevrilmediyse varsayılan 1) ve ardından galibiyet türüyle çarpılır:

Mars ve katmerli mars, maç oyununda kritik öneme sahiptir ve küp stratejisini anlamlı biçimde değiştirir. Para oyununda Jacoby kuralı uyarınca koşula bağlıdır.

Kapılar yakında açılıyor — önce davet listesi açılıyor.

Davetiyeni al

Katlama küpü

Katlama küpü, tavlayı iki oyunculu, limitsiz bir equity kararına dönüştürür ve gündelik oyunla rekabetçi oyun arasındaki en önemli tek farktır.

Mekanik:

1. Oyunun başında küp 1 değerindedir, tahtanın ortasına konur ve iki oyuncunun da kullanımına açıktır.
2. Zar atmadan önce her iki oyuncu da küpü 2'ye çevirip rakibe doğru iterek katlama teklif edebilir. Rakip kabul edebilir (yeni bahsi kabul eder ve küpün sahibi olur) ya da reddedebilir (oyunu o anki küp değeriyle kaybeder).
3. Küp bir kez sahiplenildikten sonra yalnızca sahibi, 4, 8, 16 vb. değerlere yeniden katlama teklif ederek küpü tekrar çevirebilir.
4. Her artış, sahibi zar atmadan önce teklif edilir ve rakip yine kabul ya da reddedebilir.

Küp hamlelerinin matematiği maç equity'si sayfasının konusudur. En çok anılan sonuç, %25'lik ölü küp take point'idir: yeniden küp (recube) avantajı olmadığında, bir oyuncu kazanma olasılığı en az %25 olan her katlamayı kabul etmelidir.

Küp, tavlayı halk arasındaki bir yarış oyunundan karar teorisinin bir parçasına dönüştürdü. Tam kökenleri tarihçe sayfasında anlatılır.

Maç oyunu ve Crawford kuralı

Maç oyunu standart turnuva biçimidir. Oyuncular, biri hedef skora (genellikle 5, 7, 9, 11, 13, 15, 17, 19, 21 ya da 25 puan) ulaşana kadar oyun oynar. Küp değerleri, marslar ve katmerli marslar skora sayılır.

John R. Crawford tarafından getirilen Crawford kuralı, bir oyuncunun ilk kez (maç uzunluğu) − 1 skoruna ulaşmasının hemen ardından oynanan oyunda küpü düzenler. Bu tek oyunda (Crawford oyunu) katlama küpü oyundan kaldırılır.

Maçın sonraki tüm oyunlarında (Crawford sonrası oyunlar) küp geri döner ve normal şekilde oyundadır. Geride olan oyuncu, hemen her konumda Crawford sonrası ilk yasal fırsatta katlamalıdır; çünkü zaten kazanması gereken bir oyunun sonundaki küp değeri esasen bedavadır.

Crawford kuralının, skor maç uzunluğuna yaklaştıkça küp stratejisi üzerinde önemli etkileri vardır. Resmî equity argümanı ve bedava reddetme pencereleri dahil tam anlatım Crawford kuralı sayfasındadır.

Para oyunu ve Jacoby kuralı

Para oyunu, her oyunun nihai küp değeri çarpı anlaşılan bahisle sonuçlandığı ve maç hedefi bulunmayan daha eski biçimdir. Para oyununda Jacoby kuralı uygulanır: mars ve katmerli mars yalnızca oyun sırasında katlama küpü en az bir kez çevrilmişse sayılır.

Jacoby kuralı olmadığında, güçlü bir mars konumundaki oyuncunun, güçlendirilmemiş mars çarpanını yakalamak için katlamayı geciktirmek gibi bir teşviki olur. Jacoby kuralı bu teşviki ortadan kaldırır ve verimli küp hamlesini destekler.

Para oyununda ayrıca sıklıkla beaver (kabul edilen bir katlamaya anında yeniden katlama) ve raccoon (asıl katlayanın benzer bir artışı) da kabul edilir. Beaver ve raccoon, standart turnuva maç oyununun parçası değildir.

Bölgesel çeşitler

Tavla, birbiriyle ilişkili bir oyun ailesinin uluslararası adıdır. Bölgesel çeşitler 24 hanelik tahtayı ve 15 pul sayısını paylaşır, ancak başlangıç dizilişi, kırma kuralları ve maç yapısı bakımından ayrılır.

Yunan Tavli

Tavli Yunanistan'da ve Kıbrıs'ta, üç oyunun sırayla dönüşümlü alındığı, 3, 5 ya da 7 puana kadar oynanan bir maç olarak oynanır:

• Portes - Hamle kuralları uluslararası tavlayla aynıdır, ancak açılış atışını kazanan yeniden atar, katlama küpü yoktur ve üç katlı kazanç yoktur. Standart çeşittir.
• Plakoto - Rakibin tek pulunun üzerine bir pul koymak onu kırmaz, hapseder. Hapsedilen pul, hapseden pul ayrılana kadar oynayamaz. Bar yoktur. Her iki oyuncu da on beş pulla tek bir haneden başlar.
• Fevga - Ne kırma ne hapsetme vardır. Rakibin tek bir pulunun bile tuttuğu hane bloke edilmiştir; oraya hiç konulamaz. Her oyuncu on beş pulunun hepsini tahtanın karşılıklı çapraz köşelerinde yığılı olarak başlatır ve iki oyuncu da paralel yollarda saat yönünün tersine ilerler (zıt yollarda değil). Oyunun stratejik özü, rakibin konabileceği haneleri engellerken prime'ı ileri taşıyarak yarışmaktır; kırma ve bar anlamında temas yoktur.

Tavli maçı 3, 5 ya da 7 puana kadar oynanır, üç oyun sırayla dönüşümlü olarak; bir kazanç 1, bir çift (mars) 2 puan değerindedir. Katlama küpü, rekabetçi turnuva ortamları dışında Tavli'de genellikle kullanılmaz.

Türk Tavlası

Tavla Türkiye'nin ulusal masa oyunudur. Başlıca biçimleri şunlardır:

• Tavla (kız tavlasından ayırt edilirken erkek tavlası) - Gündelik Türk oyunu: uluslararası tavlanın dizilişi ve hareketi, ancak açılış atışı yeniden atılır, katlama küpü yoktur ve mars 2 puan sayılır, üçlü galibiyet yoktur; iç sahada vur-kaç, kahvehane ev kuralı olarak yaygın biçimde yasaktır.
• Uzun Tavla - Uzun oyun: on beş pulun hepsi tek bir köşeden başlar, iki oyuncu da aynı yönde ilerler, kırma yoktur.
• Gül Bara - Belirli dizilimleri ödüllendiren bir puanlama çeşididir.

Rus / Fars Nardi

Nardi (Nardy, Nard) Rusya'da, İran'da ve Kafkasya'da oynanır. İran'da oyun takhteh (takhteh nard) olarak bilinir; Fars dizilişi, sözcük dağarcığı ve kural gelenekleri için özel takhteh sayfasına bak.

• Kısa Nardi - Standart tavlaya karşılık gelir.
• Uzun Nardi - On beş pulun hepsi 24 numaralı hanede başlar. Ne kırma ne hapsetme vardır; Uzun Nardi saf bloke etme mekaniği kullanır. Rakibin tek bir pulunun bile bulunduğu haneye inmek yasaktır; oyun, rakibin konabileceği haneleri engellerken on beş pulun hepsini tahtanın çevresinde dolaştırıp toplamakla kazanılır. (Hapsetme, Uzun Nardi'nin değil Plakoto'nun belirleyici özelliğidir; ikisi birbirine karıştırılmamalıdır.)

Fransız Jacquet ve Trictrac

Jacquet, aynı yönde hareketin ve postillon öncü pul kuralının olduğu bir Fransız masa oyunudur. Trictrac ise puanlamasının önemli ölçüde farklı olduğu daha eski Fransız oyunudur: oyuncular pul toplamaktan değil, oyun sırasında ulaşılan konumlar ve başarılar için puan biriktirir. Her ikisi de tavla trictrac sayfasında belgelenmiştir.

Turnuva davranış kuralları

Standart uluslararası turnuva davranışı genellikle şunları gerektirir:

• Tüm atışların bardaktan yapılması; iki zarın da tahtanın sağ çeyreğinde düz durması.
• Küp değişikliklerinin görünür olması (küp fiziksel olarak çevrilir ve alıcının tahta yarısına konur).
• Sonrasında bir oynamanın geri alınamadığı bir "hamle tamamlandı" bildirimi geleneği.
• Ciddi turnuva oyunu için gecikme ve yedek süreli saatlerin isteğe bağlı kullanımı.

GamesGrid platformu eşdeğer davranış standartlarını otomatik oyun akışıyla uygular: tüm atışlar sunucu tarafından üretilir, tüm küp işlemleri kaydedilir ve tamamlanan tüm hamleler maç kaydına geri alınamaz biçimde işlenir.

Oynadığımız kurallar

Bu sayfadaki kurallar yalnızca tavlanın genel olarak nasıl oynandığı değildir; bunlar GamesGrid Tavla'nın her maçta uyguladığı kurallardır ve sporun yönetim organlarının kurallarıyla satır satır karşılaştırılarak doğrulanmıştır: Dünya Tavla Federasyonu'nun (World Backgammon Federation) Turnuva Kuralları (2.1 Baskı, Ağustos 2023; Birleşik Krallık federasyonunun da benimsediği kural seti) ve ABD Tavla Federasyonu'nun (U.S. Backgammon Federation) yayımlanmış kuralları.¹ Maç oyunu ile para oyununun ayrıldığı yerlerde (Crawford kuralı, ölü küp, otomatik katlamalar, beaver'lar, Jacoby kuralı) platform tam olarak resmî ayrımı uygular: maçlarda maç kuralları, yalnızca kumarhanede ve simüle fişlerle para oyunu kuralları. Burada öğrendiğin, orada oynadığındır.

Ayrıca bak

• Tavla dizilişi - görsel şemalarla adım adım tahta dizilişi.
• Crawford kuralı - kuralın tam equity incelemesi ve Crawford sonrası strateji.
• Jacoby kuralı - para oyununda mars koşulu.
• Hypergammon ve Nackgammon - çeşit sayfaları.
• Tavla çeşitleri: Tavla, Tavli, Nardi, Şeşbeş, Acey-Deucey, LongGammon, Trictrac.
• Tavla terimleri sözlüğü - yukarıda kullanılan her terimin tanımı.
• Canlı oyun ve görgü kuralları - eğri düşen zarlar, geçersiz hamleler, küp kullanımı ve turnuva yöneticilerinin nasıl karar verdiği.
• Chouette - çok oyunculu biçim: box, captain, rotasyon ve küp sistemleri.