Backgammon chouette: spelregels, rotatie en punten

Backgammon voor spelers met zenuwen

Chouette is de vorm van backgammon voor meerdere spelers: één speler, de Box, speelt alleen tegen alle anderen. De tegenpartij wordt geleid door een Captain, die de stenen verzet. Drie tot zes spelers is de gebruikelijke omvang.

GamesGrid biedt uitsluitend modern backgammon.

Het is de meest sociale versie van het spel en, met cubes die tegelijk in verschillende richtingen vliegen, de meest volatiele.

Vóór de regels moet één ding duidelijk worden gezegd, want het bepaalt alles wat volgt.

Er is geen officieel reglement

Chouette heeft geen bestuursorgaan. De US Backgammon Federation publiceert geen chouetteregels — alleen een beschrijvende alinea en een instructieve column. De UK Backgammon Federation publiceert er geen en verwijst variantregels door. De World Backgammon Federation evenmin. Hun toernooiregels behandelen chouette helemaal niet, omdat chouette geen toernooiformat is.

Wat er wel is, is gewoonterecht, club voor club vastgelegd. De Atlanta Backgammon Association, de New England Backgammon Club in Boston, Cambridge, Brighton, Backgammon ACT in Australië — elk publiceert zijn eigen reglement, en die reglementen spreken elkaar tegen op punten waar echt geld om gaat.

Albert Steg van de New England Backgammon Club verwoordt de stand van zaken precies:

"De basale chouetterotatie en de manier van scorebijhouden zijn ongeveer de enige kenmerken van het spel die backgammonspelers overal gemeen hebben. Alles overige … kan van de ene kring spelers tot de andere verschillen."

Deze pagina doet dus twee dingen. Ze zet de regels uiteen die echt gemeenschappelijk zijn, en ze brengt de meningsverschillen in kaart — want aan een tafel aankomen in de veronderstelling dat je huisregels gelden, is hoe chouettes misgaan.

Eén correctie nu we er toch zijn. De regelset die online breed wordt geciteerd als "de ABA Chouette Rules" is het werk van de Atlanta Backgammon Association, niet van een Amerikaans nationaal orgaan. Het is een goed opgesteld clubreglement en niets meer. Heb je het als nationale regels zien omschrijven, dan is dat onjuist.

Waar chouette vandaan komt

Het woord

Chouette is Frans voor uil — specifiek de uilen zonder oorpluimen. De relevante uitdrukking is faire la chouette, "een eenzame hand spelen", die Webster's Third letterlijk herleidt als "zich gedragen als een kerkuil".

Het beeld klopt. Een eenzame uil die overdag wordt verrast, wordt belaagd door zwermen kleinere vogels. Dat is de Box.

Het vroegst gedocumenteerde gebruik is in kaartspelen, en hier botsen de bronnen. De Dictionnaire de l'Académie française van 1798 vermeldt faire la chouette bij piquet — alleen spelen tegen twee of meer. Bill Robertie schrijft het daarentegen toe aan écarté, waar een speler een zijwedje tegen een toeschouwer kon aangaan. Het woordenboek van 1798 is het hardere bewijs; we noteren het meningsverschil in plaats van het te beslechten.

Het spel

Chouette kwam samen met het verdubbelen, in de jaren twintig, en beide stonden centraal in de hausse die in Amerika rond 1930–31 haar hoogtepunt bereikte.

De vroegst bekende tekstuele verwijzing is 1928, in Parijs — Grosvenor Nicholas, schrijvend in Vanity Fair in juni 1930, beschrijft dat "de werper van de hoogste dobbelstenen la chouette speelt, oftewel 'in de box' zit". De vroegste afbeelding is mogelijk een advertentie van Abraham & Strauss uit oktober 1929; een advertentie van Marshall Field uit mei 1930 toont duidelijk een chouette in volle gang.

De regels van 1931

De eerste gecodificeerde chouetteregels werden in 1931 opgesteld, door dezelfde commissie die de Laws of Backgammon schreef — bijeengeroepen door de Racquet and Tennis Club van New York op 21 februari 1931, met onder meer Oswald Jacoby, Grosvenor Nicholas en John Longacre als leden. Van kracht per 17 april 1931, verspreid via Vanity Fair in mei van dat jaar, in gebonden vorm uitgegeven door Charles Scribner's Sons, met het gezag van drieëntwintig instemmende clubs.

Tien regels, en ze lezen nog altijd helder:

"Chouette wordt gespeeld door drie of meer leden." "Bij het begin van het spel werpt elk lid een dobbelsteen en wie het hoogste getal werpt, is dan de 'Man in de Box'; de op één na hoogste is de 'Captain'." "De Man in de Box speelt alleen en rekent apart af met elk van zijn tegenstanders. Hij behoudt zijn positie totdat hij wordt verslagen." "De Captain mag met een of alle partners overleggen over elke kwestie die zich in de loop van het spel voordoet. Hij is echter de eindbeslisser."

Twee dingen aan die tekst verdienen aandacht. Hij noemt nergens een verdubbelaar — alleen "een verdubbeling aangeboden door de Man in de Box". En hij staat onbeperkt overleg toe, precies het tegenovergestelde van wat de meeste clubs tegenwoordig doen.

De reden voor het eerste is chronologisch: verdubbelen bestond in de jaren twintig, maar de fysieke cube niet. Grosvenor Nicholas claimde het voorwerp in het voorjaar van 1930 te hebben bedacht. In 1931 was er dus wel een verdubbeling, maar geen cube om die op te zetten.

De kernregels

Opzetten

Iedereen gooit. De hoogste wordt de Box, de op één na hoogste de Captain, en de rest neemt plaats in aflopende volgorde. Bij gelijke worpen gooien alleen de betrokkenen opnieuw.

(Het reglement van Atlanta laat spelers met twee dobbelstenen gooien in plaats van één, waarbij doubletten niet extra tellen. Een klein verschil, maar precies het soort ding dat je vóór de eerste worp regelt.)

Nieuwe spelers sluiten onderaan de rotatie aan. De regel van 1931: "Elke gegadigde voor chouette kan worden toegelaten. Hij wordt het laagst geplaatste lid in het eerste spel waaraan hij deelneemt."

Wie doet wat

De Box speelt alleen en rekent apart af met elke tegenstander. Met vier tegenstanders om € 1 per punt heeft de Box € 4 op het spel voordat er een cube is gedraaid.

De Captain verzet de stenen en is de enige die ze mag aanraken. De Captain heeft het laatste woord over elke stenenzet.

Teamleden adviseren binnen de geldende overlegregel en behandelen hun eigen cubes. Ze raken geen stenen aan.

Rotatie — en het grootste meningsverschil in het spel

Het gemeenschappelijke deel: verslaat de Captain de Box, dan wordt de Captain de nieuwe Box en gaat de oude Box achteraan in het team. Wint de Box, dan gaat de verliezende Captain achteraan en wordt de volgende speler Captain.

Wat niet gemeenschappelijk is, is de toets of de Box blijft.

Systeem A — versla de Captain. De partij van de Box tegen de Captain beslist, en niets anders. Bill Robertie: "Een speler behoudt de box als hij de captain verslaat, ongeacht de uitslagen van de andere partijen." Boston gebruikt dit. De regel van 1931 ook: "Hij behoudt zijn positie totdat hij wordt verslagen."

Systeem B — versla de Captain en verlies geen geld. Het reglement van Atlanta: "De Box moet in de laatste partij minstens quitte spelen om Box te blijven. Verliest de Captain en verliest de Box in die partij ook punten … dan gaat de Box achteraan in het team, achter de Captain." Backgammon ACT eist dat de Box "de partij wint EN geld wint".

Onder systeem B kan de Box de Captain verslaan en toch de box verliezen — door door de rest van het team hard genoeg te worden verslagen. Onder systeem A is dat onmogelijk.

Dit is geen detail. Het verandert wie waar zit voor de rest van de sessie, en het is de moeite waard dit hardop te regelen voordat iemand gooit.

Als de Captain weigert maar anderen aannemen

De regels van 1931 regelden dit al, en moderne reglementen volgen ze nauw:

"Weigert de Captain een door de Man in de Box aangeboden verdubbeling, dan verliest hij zijn positie en staat hij aan de Man in de Box zijn stand vóór de voorgestelde verdubbeling af." "Is een verdubbeling door de Captain geweigerd, dan mogen een of alle andere leden die aannemen. De hoogst geplaatste van wie aanneemt wordt Captain tot het einde van dat spel."

Dus: de Captain die weigert verliest het captainschap onmiddellijk, ongeacht wat er daarna gebeurt. Het hoogst geplaatste teamlid dat aannam, wordt waarnemend Captain voor de rest van die partij. Een teamlid dat weigert, verliest zijn inzet maar houdt zijn plek in de rotatie.

Eén cube of meerdere

Dit is de grootste structurele keuze in chouette, en het loont die als geschiedenis te begrijpen in plaats van als voorkeur.

Met één cube neemt de Captain de verdubbelbeslissing voor iedereen. De enige beslissing die teamleden zelf houden, is of ze aannemen. Cooke en Bradshaw zeiden het in 1974 precies: partners zijn gebonden aan de beslissingen van de captain "behalve wanneer een verdubbeling wordt aangeboden; dan mogen zij, wat de captain ook doet, aannemen of weigeren zoals zij goeddunken".

Met meerdere cubes heeft elke speler een eigen cube en handelt hij alleen.

De traditie van één cube hield stand tot ver in de jaren zeventig. Waar individuele cubes het eerst verschenen, is echt onopgelost: Steg citeert het Las Vegas Backgammon Magazine van oktober 1980, dat meldt dat de nieuwe regels met aparte cubes werden uitgeprobeerd in Philadelphia; Robertie zegt Californië; het colofon van datzelfde tijdschrift verwijst naar een variant met individuele cubes uit Monte Carlo. Het onderliggende artikel is alleen bewaard als scan zonder tekstlaag, dus wij kunnen het niet beslechten.

Wat niet ter discussie staat, is de uitkomst. Robertie: "Geen enkele club die de regel van de individuele cube invoerde, is ooit teruggegaan naar de oude manier."

Het gebrek van de enkele cube was structureel. Hij legde één cube-beleid op aan spelers met verschillende sterkte en een verschillende risicobereidheid, en clubs repareerden dat met uitkoopbepalingen die Steg omschrijft als "soms ronduit oneerlijk".

Meerdere cubes losten dat op en schiepen twee nieuwe problemen: de Box kan nu selectief verdubbelen, en één speler kan alleen aannemen tegen het hele veld. Verschillende reglementen beperken het tweede — wat ons bij de extra's brengt.

Overleg

Met één cube is de timing van overleg betekenisloos. Met meerdere cubes wordt het de belangrijkste hefboom, want een speler wiens cube nog niet in het spel is, heeft niets op het spel in de positie.

De moderne standaard is, in Stegs woorden, dat "overleg pas nadat je eigen cube is gedraaid nu de overheersende regel is". Boston, Atlanta, Robertie en Backgammon Galore beschrijven er alle een versie van.

De erkende varianten:

• Overleg nadat je cube is gedraaid — de standaard. Adviseer zodra je iets op het spel hebt.
• Open overleg vanaf het begin — Steg beveelt het aan waar spelers van vergelijkbare sterkte zijn, met als argument dat het bundelen van kennis juist de bedoeling is.
• Alleen stenenspel — overleg toegestaan, maar cube-beslissingen blijven individueel.
• Geen overleg — de Captain speelt alleen; leden behandelen alleen hun cubes.

Bijna elk reglement verbiedt overleg over cube-beslissingen. Atlanta: "Spelers mogen niet overleggen over cube-beslissingen." Brighton: "Er is geen overleg over cube-beslissingen." Cambridge verbiedt het onder zijn optie 1 en staat het uitdrukkelijk toe onder optie 2 — de ene duidelijke uitzondering die wij vonden.

Het recht op overleg eindigt wanneer je belang eindigt. Een speler die heeft geweigerd, of de Box eruit heeft verdubbeld, stopt met adviseren.

Merk op hoe ver dit is afgedreven van 1931, toen de Captain met iedereen over alles mocht overleggen.

De regels waar clubs over twisten

Alles in dit gedeelte varieert. Doet geld ertoe voor je, regel deze punten dan eerst.

Moet de Box iedereen verdubbelen?

Selectief verdubbelen toegestaan — Atlanta: "De Box mag eerste verdubbelingen selectief aanbieden, en mag ook selectief herverdubbelen." Boston laat de Box verdubbelingen toewijzen aan "een of alle leden".

Alles of niets bij de eerste cube — Cambridge: "De eerste cube-beslissing van de Box is alles of niets." Daarna mag de Box onderscheid maken, maar moet hij de Captain in het spel houden en waar mogelijk op de gelijke hoogste cube.

Atlanta heeft helemaal geen bepaling ter bescherming van de Captain. Dat is een direct conflict.

Schikkingen

Vrij toegestaan — Atlanta laat de Box schikken met elke speler of elk aantal spelers, zonder verplichting iedereen dezelfde voorwaarden te bieden, en staat de Box zelfs toe de partij te verkopen aan een speler of toeschouwer. Brighton staat schikkingen op elk moment toe, vooral bij cubes van 8 en hoger.

Volledig verboden — Cambridge: "Geen schikkingen."

Ongeregeld — Boston heeft geen regel, omdat het, zoals Steg opmerkt, "gewoon niet vaak voorkomt".

Extra's

Als de Box verdubbelt en maar één teamlid aanneemt, staat die speler alleen tegenover de Box. Extra's laten de anderen zich weer inkopen door de eenzame aannemer te betalen voor een extra cube.

De meningsverschillen zijn scherp:

• Prijs — Steg zegt één punt. Robertie zegt de helft van de cube. Die vallen alleen samen bij een cube van 2.
• Verplichting — Atlanta: de eenzame aannemer "is verplicht alle aangeboden extra's te accepteren". Steg en Backgammon Galore beschouwen ze als aangeboden en vrijwillig.
• Bestaan — Cambridge: "Geen props/extra's/hoe je ze ook noemt."

Een verwant mechanisme beperkt eenzame takes rechtstreeks: Robertie verbiedt een eenzame take in contactposities met vijf of meer spelers, staat hem toe in posities zonder contact, en laat "steamers" aannemen als anderen extra's kunnen geven.

Wie een extra koopt, is nu voor de Box, en mag niet adviseren over het stenenspel.

Partner van de Box

In grotere spellen mag de Box een partner nemen. Drempels en voorwaarden variëren:

Bij Steg verdelen de Box en de partner het nettoresultaat gelijk, wat botst met de oneven-puntregel van Atlanta. De regels van 1931 kennen geen partnerbepaling.

Automatische verdubbelingen, beavers, raccoons

• Atlanta — automatische verdubbelingen niet gebruikt tenzij afgesproken; beavers en raccoons toegestaan.
• Boston — de Box mag bij een openingsdoublet één automatische verdubbeling toewijzen aan een of alle teamleden; beavers toegestaan; geen raccoons behalve met wederzijdse instemming.
• Cambridge — geen beavers; automatische verdubbelingen geheel naar goeddunken van de Box.
• Backgammon ACT — eerste automatische verdubbeling bij gelijke openingsworpen, verdere naar goeddunken van de Box; beavers en raccoons toegestaan; de Jacoby-regel geldt.
• Robertie — één automatische verdubbeling naar goeddunken van de Box, en een spaarpot: een automatische verdubbeling die de Box afslaat, wordt op het scoreblad als "C" gemarkeerd en kan in een latere partij worden gebruikt.

De regels van 1931 noemen geen van deze.

Puntentelling

De Box rekent apart af met elke tegenstander. Een enkele partij betaalt de inzet, een gammon twee keer, een backgammon drie keer, elk vermenigvuldigd met de cube van die tegenstander.

De meeste clubs houden een scoreblad bij in plaats van na elke partij af te rekenen: één kolom per speler, één blok per ronde, een rij voor het ronderesultaat en een rij voor het lopende totaal, met de Box, de Captain en de teamvolgorde gemarkeerd zodat de rotatie ondubbelzinnig blijft.

De controle die bijna elke fout opspoort: de resultaten van elke ronde moeten samen nul zijn. Is dat niet zo, dan is een teken of een cube-waarde fout. Herstel het vóór de volgende partij in plaats van aan het eind van de avond.

Voordat je speelt

Chouette is gewoonterecht, dus de gewoonte is wat je afspreekt. Regel deze punten eerst:

1. Inzet per punt.
2. Eén cube of meerdere.
3. Rotatietoets — de Captain verslaan, of de Captain verslaan en geen geld verliezen.
4. Overleg — vanaf het begin, nadat je cube is gedraaid, alleen stenenspel, of geen.
5. Mag de Box selectief verdubbelen, en is de Captain beschermd?
6. Automatische verdubbelingen, beavers, raccoons, Jacoby.
7. Schikkingen en extra's — toegestaan, en tegen welke prijs.
8. Partner van de Box — vanaf hoeveel spelers.
9. Wanneer mensen mogen aansluiten of vertrekken. Eén bijna universele regel: je mag niet vlak vóór je beurt in de box vertrekken en onderaan weer aansluiten.

Dertig seconden per punt. Goedkoper dan de ruzie.

Bronnen

Chouette 1931 Rules, opgesteld door de commissie achter de Laws of Backgammon van 1931 · Albert Steg, All About Chouettes en A 1930's Chronology, New England Backgammon Club · ABA Chouette Rules, Gregg Cattanach / Atlanta Backgammon Association, editie oktober 2003 · Boston Chouette Rules, NEBC, november 2017 · Tom Keith, How to Run a Chouette, Backgammon Galore · Dr Greg Ash, Backgammon ACT Chouette Rules, herzien 2015 · Cambridge Backgammon Club, Chouette Rules · Brighton Backgammon Chouette Rules With Variations · Bill Robertie, How to Play Backgammon Chouettes, deel 1 en 2, The Gammon Press · Oswald Jacoby en John R. Crawford, The Backgammon Book, 1970 · Barclay Cooke en Jon Bradshaw, Backgammon, the Cruelest Game, 1974 · Dictionnaire de l'Académie française, 1798, over faire la chouette.

Lees verder: backgammonregels · live spel en etiquette · de verdubbelaar